Integracja w kształceniu dorosłych jest podstawą europejskich polityk i praktyk, podkreślając pilną potrzebę budowania systemów kształcenia, które są sprawiedliwe, odpowiednie i dostępne dla wszystkich, niezależnie od rasy, płci, wieku czy pochodzenia. Współczesne społeczeństwa kształtują się pod wpływem transformacji cyfrowej, migracji i starzenia się społeczeństwa, co stwarza zarówno wyzwania, jak i możliwości dla dorosłych uczących się.

Według globalnego raportu UNESCO na temat kształcenia i edukacji dorosłych (2022) polityka edukacyjna sprzyjająca włączeniu społecznemu jest ściśle powiązana z zatrudnialnością, spójnością społeczną i zdolnością dorosłych do dostosowania się do szybkich zmian. Podobnie Komisja Europejska (2020) podkreśla, że kształcenie dorosłych musi wykraczać poza podstawowe umiejętności, takie jak umiejętność czytania, pisania i liczenia, i obejmować naukę międzykulturową, uczestnictwo społeczne i wzmacnianie pozycji cyfrowej.

Wykluczenie z możliwości kształcenia dorosłych często pogłębia istniejące nierówności. Grupy znajdujące się w trudnej sytuacji, takie jak migranci, uchodźcy, społeczności romskie, osoby starsze i osoby niepełnosprawne, są w nieproporcjonalny sposób dotknięte ograniczonym dostępem do integracyjnej i wysokiej jakości edukacji. W raporcie OECD Skills Outlook (2023) podkreślono, że dorośli o niskim poziomie umiejętności są trzykrotnie bardziej narażeni na bezrobocie i dwukrotnie bardziej narażeni na izolację społeczną. Dlatego integracyjna edukacja dorosłych nie dotyczy wyłącznie wyników uczenia się, ale także godności, wzmocnienia pozycji i prawa do równego udziału w edukacji i obywatelstwie.

W niniejszym module uznaje się, że integracja jest zarówno zasadą, jak i praktyką. Jako zasada promuje ona sprawiedliwość i równe szanse. Jako praktyka musi być wpisana w programy nauczania, politykę instytucjonalną, materiały dydaktyczne i codzienne interakcje edukacyjne. Powodem, dla którego niniejszy moduł koncentruje się na integracji, jest zapewnienie, aby żaden dorosły uczący się nie był wykluczony z możliwości edukacyjnych i cyfrowych. Jak wykazano w wyżej wymienionych raportach (UNESCO, 2022; Komisja Europejska, 2020; OECD, 2023; Rada Europy, 2022), edukacja integracyjna wzmacnia społeczności i zmniejsza dyskryminację strukturalną.

• Rozwijanie silniejszych kompetencji międzykulturowych poprzez okazywanie szacunku dla różnorodności, praktykowanie empatii i konstruktywne rozwiązywanie konfliktów w interakcjach międzykulturowych.
• Wzmocnienie umiejętności społecznych poprzez skuteczną komunikację, współpracę zespołową i aktywny udział w inicjatywach społecznościowych.
• Będą korzystać z podstawowych narzędzi i technologii cyfrowych w celu uzyskiwania dostępu do informacji, skutecznej komunikacji i pewnego uczestnictwa w społeczeństwie cyfrowym, wspierając swoją integrację cyfrową.
• Budowanie pewności siebie i odporności poprzez stosowanie strategii zwiększających poczucie własnej skuteczności w nowych kontekstach społecznych i zawodowych.
• Rozwijaj podstawowe umiejętności obywatelskie i rzecznicze, aby aktywniej uczestniczyć w procesach demokratycznych i podejmowaniu decyzji społecznych.

Dlaczego integracja ma dziś znaczenie?

Wykluczenie dorosłych z edukacji cyfrowej i ograniczenie ich dostępu do umiejętności cyfrowych w pracy, edukacji i życiu publicznym zwiększa nierówności społeczne. Badania (Komisja Europejska, Plan działania na rzecz edukacji cyfrowej, 2020 r.) pokazują, że przepaść cyfrowa często prowadzi do szerszych podziałów społecznych. Według UNESCO (2022 r.) umiejętność korzystania z technologii cyfrowych staje się warunkiem koniecznym do aktywnego uczestnictwa w życiu społecznym i procesach decyzyjnych, co sprawia, że integracyjny dostęp do edukacji cyfrowej ma zasadnicze znaczenie.

Ponadto dowody potwierdzają, że integracyjna edukacja dorosłych poprawia szanse na zatrudnienie, zaangażowanie obywatelskie i ogólne samopoczucie. Prognoza OECD dotycząca umiejętności (2023) wskazuje, że dorośli zaangażowani w uczenie się przez całe życie mają wyższe wskaźniki zatrudnienia, lepsze wyniki w zakresie zdrowia psychicznego i silniejsze zaangażowanie obywatelskie. Rada Europy (2022) podkreśla również, że edukacja integracyjna jest kluczowym czynnikiem w budowaniu demokratycznych i odpornych społeczeństw.

Z punktu widzenia spójności społecznej integracyjne środowiska edukacyjne sprzyjają dialogowi międzykulturowemu i pokojowemu współistnieniu. Jak stwierdził były sekretarz generalny ONZ Kofi Annan: „Organizacja Narodów Zjednoczonych została utworzona w przekonaniu, że dialog może zwyciężyć nad nieporozumieniami, że różnorodność jest uniwersalną cnotą, a narody świata są znacznie bardziej zjednoczone wspólnym losem niż podzielone odrębnymi tożsamościami” (Organizacja Narodów Zjednoczonych). UNESCO definiuje ponadto dialog międzykulturowy jako proces transformacyjny oparty na wzajemnym szacunku, empatii i otwartości na różne perspektywy (UNESCO). W społeczeństwach wielokulturowych i starzejących się niezbędne jest zapobieganie marginalizacji i promowanie solidarności. Badania (UNESCO, 2019; Europejska agenda umiejętności, 2020) potwierdzają, że edukacja integracyjna bezpośrednio wspiera cel zrównoważonego rozwoju nr 4 (wysokiej jakości edukacja) i cel zrównoważonego rozwoju nr 10 (zmniejszenie nierówności).

Jeśli chodzi o dostosowanie polityki, w europejskiej przestrzeni edukacyjnej UE (cel na 2025 r.) stwierdza się, że co najmniej 47% osób dorosłych w wieku 25–64 lat powinno uczestniczyć w działaniach edukacyjnych w ciągu 12 miesięcy. Europejska przestrzeń edukacyjna uznaje włączenie społeczne za priorytet strategiczny, podkreślając, że umiejętności zwiększające szanse na zatrudnienie muszą być połączone z kompetencjami obywatelskimi i kompetencjami w zakresie zrównoważonego rozwoju. Kształcenie dorosłych jest zatem nie tylko polityką dotyczącą siły roboczej, ale także długoterminową inwestycją społeczną, która wzmacnia demokrację i dobrobyt.

Podsumowując, promowanie integracji w współczesnych społeczeństwach ma fundamentalne znaczenie dla tworzenia równych szans, zwłaszcza w zakresie dostępu do kształcenia. Integrujące kształcenie dorosłych umożliwia jednostkom nie tylko radzenie sobie z szybkimi zmianami, ale także rozwijanie się jako aktywni, świadomi i zaangażowani obywatele (OECD, 2023; UNESCO, 2022; Komisja Europejska, 2020; Rada Europy, 2022; Europejska agenda umiejętności, 2020).